۱۳۹۱ مهر ۱۶, یکشنبه

سخنی با هموندان
حدود چهل روز قبل،آقای یزدانی خرم در یکی از شماره های نشریه آسمان اقدام به انتشار مطلبی علیه باشگاه کتاب کردند. پس از در میان گذاشتن این موضوع با هموندان گرامی، برخی از آنان با آقای یزدانی تماس گرفته و اشتباه بودن برداشت هایشان از ساز و کار باشگاه را به وی خاطرنشان کردند.

https://www.facebook.com/groups/BashgaheKetab/permalink/408750539172012/

آقای یزدانی بعد از این تماس ها، ابتدا به واسطه برخی از دوستان مشترک و سپس مستقیماً با من مکاتبه کردند. به ایشان گفتم که با وجود آزردگی قلبی حاضر به نوشتن جوابیه نیستم. ولی ایشان باید عذرخواهی خود را در شماره آتی از تندروی و شتاب در قضاوت ابراز کند. به خواهش وی و میل خودم، توضیحی درباره باشگاه ادبیات، برنامه و اهداف آن نیز ضمیمه کردم که در شماره اخیر منتشر شده است. در اینجا لازم می دانم سپاس گزاری صمیمانه خود را از هموندانی که برای رفع سوتفاهم به وجود آمده تلاش کردند، اعلام می کنم.
* * * * * *
متن منتشر شده در نشریه آسمان:

داوری های شتاب زده ما
امیر عزتی

زمانه ما عصر سرعت است. سرعت اگر با دقت نیز همراه باشد، نیکوست. اما زمانی که بدون مطالعه و با شتاب دست به قضاوت می زنیم، بی تردید با حیثیت و اعتبار انسان ها و اعمال شان-و گاه زندگی شان- بازی می کنیم. مطلبی که آقای یزدانی خرم درباره ساز و کار "باشگاه ادبیات" در نشریه "آسمان" به تاریخ 11 شهریور 91 با عنوان "دست های آلوده" نوشته بودند، یکی از همین شتاب در قضاوت هاست که شاید نیت خوبی نیز در پشت آن جا خوش کرده باشد، اما فرجام کار لاجرم نیکو نیست!
نه در گذشته و نه اکنون، اهل مجادله های قلمی و جوابیه نویسی نبوده ام و نیستم. از این رو اشاره و پاسخگویی به القاب و تهمت های توهین آمیز ایشان را به کناری نهاده و اکتفا می کنم به ذکر تاریخچه ای از کار باشگاه ادبیات تا خوانندگان خود در نیک و بد کار من داوری کنند.
باشگاه ادبیات نزدیک به دو سال است که در محیط فیس بوک تاسیس شده و صاحب وبلاگی نیز هست تا افرادی که تمایل به حضور در این محیط ندارند، بتوانند از خدمات این کتابخانه مجازی استفاده کنند. این کتابخانه یا پاتوق مجازی که اکنون بیش از 16 هزار عضو دارد، مجموعه ای است که برای اهداف خود صرفاً به فعالیت داوطلبانه موسس، مدیران اجرایی و اعضایش وابسته است و از هیچ درآمد خصوصی یا دولتی برخوردار نیست.
در طول دو سال گذشته با کمک جمع کثیری از مولفین و مترجمین ایرانی که حقوق بازنشر الکترونیکی کتاب هایشان را به باشگاه اهدا کرده اند، موفق شده کتاب ها و نشریات مفیدی را که سال ها از تاریخ چاپ شان گذشته و دسترسی کتابخوان پارسی زبان به آنها سهل نیست، به شکل پوشه های پی دی اف در محیط اینترنت به رایگان منتشر کند. همزمان تعداد زیادی از کتاب های قدیمی و کلاسیک ادب پارسی را که فاقد مالک حقیقی یا حقوقی بوده اند، تبدیل به نسخه الکترونیکی کرده ایم که تمامی این کتاب ها در ابتدا یا انتهای صفحات آن دارای لوگو و نوشته ای هستند که نشان می دهد حقوق آن توسط پدیدآورنده در اختیار باشگاه ادبیات قرار گرفته است.
بیش از ده سال است که تولید کتاب الکترونیکی پارسی به همت علاقمندان و گاه سازمان های دولتی آغاز شده و تقریباً تمامی این آثار رایگان روی وب پخش شده اند. علاقمندانی که دست به این کار زده اند و گاه مانند سایت "کتاب فارسی"، حاصل کارشان اینک بیش از 11 هزار عنوان را شامل می شود، هرگز اقدام به اخذ اجازه از پدیدآورندگان کتاب نکرده، و بسیار با اعتراض صاحبان آثار روبرو شده اند. اما به دلیل نبود ساز و کار قانونی در این حیطه و اقامت این علاقمندان در کشورهایی که دسترسی به آنها را غیر ممکن می سازد، اکثریب قریب به اتفاق پیگیری ها از سوی مالک اثر بیهوده بوده است. تنها نمونه موفق قابل اشاره طرح شکایت از سوی مسعود مهرابی علیه صاحبان سایت "کتابناک" بر اثر بازنشر نسخه الکترونیکی کتاب "تاریخ سینمای ایران" است. در حالی که نسخه مورد نظر توسط سایت کتاب فارسی تهیه شده بود، و توسط یکی از کاربران در سایت کتابناک قرار داده شده بود. یعنی، سایت کتابناک به دلیل اقدام فردی دیگر که در دسترس نبود، محکوم شد!
اما باشگاه ادبیات با وجود استفاده از کتاب هایی که سال هاست روی وب سرگردان است و هر لحظه بر تعداد آنها افزوده می شود، در درجه اول نه فقط نسبت به انتشار مجدد لینک کتاب هایی که در زمانه ای نزدیک منتشر شده و به راحتی در بازار قابل دسترسی هستند، خودداری می کند بلکه بارها به هموندان باشگاه اعلام کرده و می کند که: " بجای دانلود کتاب آن را خریداری کنید" ، "باشگاه ادبیات به قانون حمایت از حقوق مولفین و مصنفین(کپی رایت) احترام می گذارد، و در صورت اثبات شکسته شدن این قانون در مورد هر چیزی که در این پاتوق مجازی منتشر می شود، آن را در نخستین فرصت حذف خواهد کرد" و "تمرکز باشگاه ادبیات بر معرفی و تهیه کتاب های نایاب، کمیاب و یا کتاب هایی است که دسترسی به آنها از سوی خوانندگان داخل یا خارج دشوار است. بنابراین درخواست کتاب های تازه چاپ و در دسترس همگان پاسخ داده نخواهد شد. چون این عمل به منزله وارد کردن خسارت مادی و معنوی به آفرینندگان کتاب و ناشرین و کتابفروش هاست"(نقل از قوانین ابتدایی باشگاه).
با وجود همه مراقبت ها، مواردی نیز بوده که با اعتراض صاحب اثر روبرو شده ایم. از جمله آقایان بابک تبرایی و منصور کوشان که نسبت به پخش لینک یکی از کتاب هایشان -در حالی که توسط سایت های دیگر تهیه شده بود- اعتراض کردند. باشگاه نیز وظیفه خود دانست که نه فقط لینک مزبور را حذف کند، بلکه تا جایی که در توان داشت از دیگر کتابخانه های مجازی درخواست کرد تا از ادامه پخش کتاب های مذکور خودداری کنند.
در پای بندی ما به حقوق مولف همین بس که گاه برای کتاب هایی که دیگران تهیه کرده اند، اقدام به درخواست اجازه از سوی مولف یا مترجم کرده ایم. آخرین نمونه ها دو اثر با ترجمۀ عرفان ثابتی، یک کتاب با ترجمۀ محمدرضا قلیچ خانی و یک کتاب به ترجمۀ امید نیک فرجام بود. و خوشحالم به اطلاع شما برسانم تا این لحظه تماس هایم با پدیدآورندگان کتاب با نظر مثبت و رضایت آنها همراه بود.(1) این کار به سابقه من در عرصه مطبوعات، تلویزیون و نشر بازمی گردد. اما اعتراف می کنم که همگان را نمی شناسم و قادر نیستم با تمامی کسانی که کتاب هایشان به شکل غیرقانونی توسط دیگران روی وب قرار گرفته، تماس برقرار کنم. از این رو در اطلاعیه های مکرر اعلام کرده ایم: "مالکان حقیقی یا حقوقی برخی از کتاب هایی که بدون اخد مجوز در باشگاه ادبیات قرار گرفته‌اند، می‌توانند از طریق ارسال ایمیل نسبت به حذف آنها یا واگذاری حقوق بازنشر الکترونیکی شان اقدام کنند."(2)
باشگاه ادبیات در کنار احیای کتاب های خارج از دسترس، و در کنار پروژه آرشیو مجازی نشریات گهگاهی تاکنون اقدام به چاپ سه کتاب چاپ اول کرده و نزدیک به 20 عنوان دیگر در دست انتشار دارد. هدف از این کار ایجاد فرصتی برای نویسندگان و شعرای جوان جهت آشنایی مخاطبان با نام و کار وی و فراهم ساختن امکان انتشار کتاب هایی است که به دلایلی در داخل و خارج کشور مختلف مجال چاپ نمی یابند.(3)
هم اکنون سازمان ها و موسسات دولتی مانند کتابخانه مجلس نیز به لزوم احیای گنجینه خود و فراهم ساختن امکان دسترسی بیشتر عموم به نشریات قدیمی پی برده اند. ولی کافی است دی وی دی های غیر رایگان منتشر شده از سوی کتابخانه مجلس(مخصوصاً نشریه خواندنیها) با نشریات عرضه شده رایگان باشگاه ادبیات مقایسه شوند، تا میزان کاربردی بودن و برتری کیفی کارهای ما آشکار شود. این کوشش ها فقط از روی علاقه موسس و اعضای باشگاه بوده و بس، وگرنه بر خلاف تصور برخی ها نیازمند نام و نان نیستم، آن هم از راه غصب حقوق کسانی که افتخار همکاری شان به من داده اند. در طول هشت سالی که ناگزیر به ترک وطنم گشته ام، بارها و بارها به خاطر انتشار بدون اجازه مطالبم در نشریات داخلی(با یا بدون نام) و سایت های اینترنتی آزرده شده ام، پس چگونه می توانم خود برای آزار دیگری قدم بردارم؟
در خاتمه، سخنی را که چندین بار در گفتگوهای رادیویی و اینترنتی گفته ام، تکرار می کنم "نشر اینترنتی به معنای آشتی مردم با کتابخوانی‌ست و آینده نشر بستگی تام به همسو شدن آن با فن آوری روز دارد. پس به جای جدال های بیهوده با یکدیگر، بیایید از راه همکاری ساز و کاری حرفه ای بر این عرصه حاکم کنیم تا ضمن رعایت حقوق پدیدآورندگان کتاب بر شمار کتابخوان ها بیفزاییم."

***

1-فهرست کوتاهی از مولفین مترجمینی که حقوق بازنشر کتاب هایشان را به باشگاه اهدا کرده اند: اکبر گلرنگ، امید نیک فرجام، ایرج کریمی، بصیر نصیبی، بهروز تورانی، بهمن مقصودلو، پرویز شفا، پیام یزدانجو، جمال حاج آقا محمد، خلیل پاک نیا، رضا پرچی زاده، رضا علامه زاده، سعید عقیقی، شهرام ارشدنژاد، شهرام گراوندی، شهناز مرادی کوچی، شیوا مقانلو، عباس بهارلو[غلام حیدری]، عرفان ثابتی، علی صاحبی، فرامرز سلیمانی، فرشته مولوی، گیلدا ایروانلو، محمد محمدعلی، محمدرضا قلیچ خانی، مرتضی نگاهی، منصور کوشان، مهدی استعدادی شاد، میرزا آقا عسگری، ناصر زراعتی، وازریک در ساهاکیان، وحید ولی زاده، هادی خرسندی و ...

2- نشانی باشگاه در فیس بوک:
http://www.facebook.com/groups/BashgaheKetab/
در بلاگ اسپات:
http://bashgaheketab.blogspot.com/
نشانی ایمیل باشگاه و امیر عزتی:
BashgaheKetab@groups.facebook.com
amir.ezati@gmail.com

3- اشاره ام به "کتاب خون" مجموعه شعرهای آرش اله وردی، یا "جنگ نیرویی که به ما معنا می دهد" اثر کریس هجز و چاپ الکترونیکی به روز شده "خط ها و نقطه ها" مجموعه شعرهای فرامرز سلیمانی است.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر